گذشته‌ى او را خدا آمرزيده است . فخر : بعضى مردم دو روز در منى توقّف مىكردند و بعضى سه روز و هر يك بر ديگرى عيب مىگرفت كه كار شما خوب نيست . اين جمله براى رفع عيبجوئى است كه بر هيچ يك از توقّف دو روز و سه روز گناهى نيست . و نيز امام فخر گفته است : ممكن است مردم مردد بوده‌اند كه توقّف در منى دو روز باشد تا زودتر بمكّه بروند و طواف كنند بهتر است ؟ يا توقّف در منى سه روز باشد بهتر است و يك روز ديرتر به مكه بروند و طواف كنند ؟ اين جمله براى رفع ترديد آنها است كه هر دو مساويست . * ( لِمَنِ اتَّقى ) * - 202 سخن مفسّرين : نوشته‌اند كه در مصحف عبد اللَّه « لمن اتّقى اللَّه » نوشته بوده است و در مقصود اختلاف كرده‌اند از عبد اللَّه عبّاس روايت كرده‌اند كه مقصود پرهيز از شكار است كه در اين روزها اگر كسى شكار نكرد و دستورهاى حجّ را انجام داد توقّف دو روز يا سه روز در منى فرقى ندارد و گناه نيست كه روز دوّم حركت كند يا روز سوّم . ابو العاليه گفته است مقصود آن است كه چه روز دوّم حركت كنند چه روز سوّم گناهان آمرزيده است اگر تقوى پيشه كنند و ديگر گناهى نكنند . عبد اللَّه مسعود گفته است : مقصود آن است كه گناه آمرزيده است براى كسى كه در اعمال با تقوى و درستكارى بوده است . * ( وَاتَّقُوا اللَّه وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ إِلَيْه تُحْشَرُونَ ) * - 202 روح البيان : اين جمله براى تأكيد و الزام بمواظبت در پرهيزگارى است چون مردم گمان مىكردند كه پس از حجّ گناه آمرزيده است و باك از گناهكارى نداشتند از اين جهت به آنها يادآورى شده است كه براى هميشه تقوى لازم است تا در هنگام حشر و حضور در پيشگاه قرب خداوند پاك و بىگناه باشيد و هم در آن كتاب است : مريدى در حضور شيخ و مرشد روشنائى احساس مىكرد اتّفاق شد كه او به مسافرت حجّ رفت و چون برگشت از آن نور اثرى نبود از شيخ خود علَّت آن پرسيد شيخ جواب داد چون از آن پيش هميشه